Ciągłe zmiany kodeksu postępowania karnego

1 lipcu 2015 r. weszła nowelizacja ustawy Kodeksu postępowania karnego, która drastycznie zmieniła procedurę prowadzenia procesu.
Kontradyktoryjność czy inkwizycyjność
Za jedną z rewolucyjnych zmian uznano nową rolę sędziego w procesie. Stał się on arbitrem, który bezstronnie rozsądza spory między oskarżony a obroną. Zmiana ta nosi nazwę kontradyktoryjność. Wcześniejszy model – inkwizycyjność – zakładał, że na sędziego spoczywał obowiązek inicjatywy dowodowej, czyli przesłuchiwaniu świadków oraz zbieraniu dowodów.
Nowy przepis k.p.k. miał usprawnić proces postępowania oraz stworzyć bezstronny urząd sędziego, którym ma jedynie orzekać wyroki, a nie dodatkowo zajmować się szukaniem dowodów winy. Jednocześnie nowelizacja Kodeksu daję większą aktywność prokuratorom w postępowaniu procesowym. Na prokuratora został nałożony obowiązek udowodnienia winy oskarżonego oraz przedstawienia sądowi oskarżenia. Od czynności prokuratorów oraz obrońców zależał końcowy rezultat całego procesu.
Natomiast ówczesny rząd w nowym projekcie nowelizacji k.p.k. chcę cofnąć wprowadzone zmiany i przywrócić model inkwizycyjność, który obowiązywał do 30 czerwca 2015 r.. Projekt nowelizacji zakłada aktywniejszą rolę sądu i pierwszeństwo zasady prawdy materialnej. Rząd jednak zaznacza, że zasada kontradyktoryjności nie zostanie całkowicie usunięta z procesu karnego. Kontradyktoryjność ma być dalej obecna jednak nie w dominującej formie. Proponowane zmiany określają, że obowiązywać ma model mieszany – kontradyktoryjno-inkwizycyjny. Ma on zostać połączony z rozpoznawczym charakterem postępowania przygotowawczego. Wobec tego przywrócona ma zostać zasada która mówi, że należy dążyć do wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a później rozstrzygnąć je na korzyść oskarżonego, jednak tylko w przypadku braku możliwości usunięcia wątpliwości.
Powrót zasady „owoców zatrutego drzewa”
Następna zmiana dotyczy niedawno uchwalonego art. 168a k.p.k. potocznie zwanego „owocem zatrutego drzewa”, który stanowi, że „niedopuszczalne jest przeprowadzenie i wykorzystanie dowodu uzyskanego do celów postępowania karnego za pomocą czynu zabronionego”. Zgodnie z tym przepisem, umorzone są wszelkie postępowania, w których dowody zdobywane są bezprawnie lub niezgodnie z procedurą prawną i do których nie wniesiono aktu oskarżenia. Artykuł 168a k.p.k. wyklucza uzyskanie materiałów dowodowych z nagrywanych rozmów, przejęcia korespondencji, czy włamania się służb mundurowych do pomieszczeń i ich penetracji w sposób nielegalny.
Natomiast projekt nowelizacji k.p.k. usuwa zakaz dowodowy zdobywany drogą zasady „owoców zatrutego drzewa”.
Nowe kompetencje dla sądowych referendarzy
Kolejna zmiana w Kodeksie postępowania karnego na dotyczyć sądowych referendarzy. Zmiana ta mam na celu poszerzenie kompetencji referendarzy w postępowaniu wykonawczym. Dodatkowe kompetencje objęłyby podejmowanie decyzji dotyczących wykonania kary grzywny (tj.: odraczaniu wykonania kary, udzielaniu przerwy w odbywaniu kary ograniczenia wolności, zamiany formy obowiązku wykonywania pracy), inne kompetencje dotyczyłyby decyzji ustanowienia obrońcy dla skazanego, czy określonych decyzje o wykonaniu kary ograniczenia wolności.
W uzasadnieniu rządowego projektu o zmianie k.p.k. odnośnie sądowych referendarzy czytamy, że „przekazanie szeregu czynności referendarzom sądowym w postępowaniu wykonawczym pozwoliłoby, (…) zarówno na zdynamizowanie przebiegów tych postępowań, jak i możliwość szerszego powierzenia sędziom obowiązków typowo orzeczniczych, związanych ze sprawowaniem wymiaru sprawiedliwości”.
Nowelizacja zakłada również zmiany szeregu innych przepisów Kodeksu postępowania karnego, m.in.: penalizacji za świadome składanie fałszywych zeznań, zaostrzenie odpowiedzialność karnej biegłych, którzy wydają fałszywe opinie, czy zmian dotyczących ustanowieniu obrońców i pełnomocników z urzędu.
Nowe przepisy mają wejść w życie 1 kwietnia 2016 r.

Z poważaniem

Zespół Kancelarii